Sprawa ministra, który nie poniesie konsekwencji za nieprawdziwe informacje o domniemanym zamachowcu, to soczewka, w której skupia się problem znacznie szerszy — i dla naszego środowiska kluczowy. Bo jeśli państwo toleruje nieprawdę wypowiedzianą ustami urzędnika, to jaki standard obowiązuje tłumacza przysięgłego, wydawcę czy lokalizatora, którzy nieprawdę przenoszą z jednego języka do drugiego? Odpowiedź jest mniej oczywista, niż podpowiada intuicja.
## Wprowadzenie: słowo ma ciężar gatunkowy
Żyjemy w epoce, w której informacja krąży szybciej niż sprostowanie. Dla nas, ludzi zawodowo zajmujących się przenoszeniem treści między językami, ma to konsekwencje czysto praktyczne. Tłumaczenie nie jest czynnością neutralną — jest aktem wtórnej publikacji. Kiedy tłumacz przysięgły poświadcza zgodność przekładu z oryginałem, a wydawca wypuszcza na rynek przetłumaczony tekst, obaj wchodzą w obieg odpowiedzialności prawnej, która w Polsce ma kilka wyraźnych punktów zaczepienia. Warto je znać, zanim klient zapyta „a co mi grozi za błąd w tłumaczeniu” — i zanim odpowie się odruchowo „nic”.
## Analiza: gdzie prawo naprawdę zaciska pętlę
Zacznijmy od fundamentu. **Art. 10 ust. 1 ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego** stanowi, że tłumacz przysięgły jest obowiązany do zachowania w tajemnicy informacji, z którymi zapoznał się w związku z wykonywaniem czynności. To nie wszystko — **art. 12** nakłada obowiązek wykonywania czynności z należytą starannością, a **art. 13** pozwala ministrowi sprawiedliwości w drodze decyzji zawiesić prawo wykonywania zawodu w razie rażącego naruszenia obowiązków. To nie teoria: postępowania dyscyplinarne przy Komisji Odpowiedzialności Zawodowej przy Ministrze Sprawiedliwości kończą się nierzadko ostrzeżeniem, a przy poważniejszych przewinieniach — zawieszeniem. Praktyka pokazuje, że najczęstszym zarzutem nie jest „zły język”, lecz właśnie **naruszenie staranności zawodowej**: poświadczenie tłumaczenia, którego treść istotnie odbiega od oryginału.
Drugi poziom to prawo cywilne. **Art. 415 Kodeksu cywilnego** — odpowiedzialność deliktowa za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym — ma zastosowanie także do błędnego tłumaczenia, jeśli wyrządziło szkodę majątkową lub niemajątkową. Do tego **art. 24 k.c.**, chroniący dobra osobiste: dobre imię, cześć, wizerunek. Jeśli tłumacz w tekście publicystycznym przypisze osobie fizycznej zachowanie, którego ta nie popełniła — bo np. błędnie przetłumaczy „podejrzany” jako „sprawca” — mamy klasyczny przypadek naruszenia dóbr osobistych, z roszczeniem o zadośćuczynienie włącznie. Orzecznictwo Sądu Najwyższego (m.in. wyroki dotyczące publikacji prasowych) konsekwentnie przyjmuje, że **ciężar dowodu prawdziwości twierdzenia spoczywa na tym, kto je głosi** — a tłumacz, który twierdzenie „tylko przeniósł”, bynajmniej nie jest zwolniony z tego ciężaru, jeśli podpisał się pod przekładem.
Trzeci poziom — karny. **Art. 212 Kodeksu karnego** (zniesławienie) obejmuje także podanie nieprawdy „za pomocą środków masowego komunikowania”. Tłumaczenie publikowane w prasie czy w internecie mieści się w tym pojęciu. Do tego **art. 271 k.k.** — poświadczenie nieprawdy w dokumencie przez funkcjonariusza publicznego — który w orzecznictwie bywa rozciągany na tłumacza przysięgłego jako osobę zaufania publicznego, oraz **art. 272 k.k.** (poświadczenie nieprawdy przez osobę nieuprawnioną). To nie są przepisy martwe: sądy rejonowe regularnie rozpoznają sprawy tłumaczy, którzy „dopasowali” treść dokumentu do oczekiwań klienta.
I wreszcie wymiar unijny, o którym zapominamy. **Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 (akt o usługach cyfrowych, DSA)** nakłada na platformy obowiązki przejrzystości i przeciwdziałania dezinformacji. Dla lokalizatorów i wydawców treści cyfrowych oznacza to, że mechanizmy zgłaszania nieprawdziwych treści stają się elementem compliance, a nie „dodatkiem”. **Art. 16 DSA** wymaga skutecznych mechanizmów zgłaszania nielegalnych treści — a błędne tłumaczenie wprowadzające w błąd może być taką treścią.
## Aspekt praktyczny: co to znaczy dla ciebie
Dla **przedsiębiorcy** zamawiającego tłumaczenie: umowa powinna precyzować zakres odpowiedzialności tłumacza (klauzule limitacyjne, ubezpieczenie OC zawodowe — dziś standard na rynku), a także tryb reklamacji. Pamiętaj, że za treść oryginału odpowiada zleceniodawca; tłumacz odpowiada za **wierność przekładu**, nie za prawdziwość źródła. Ale jeśli tłumacz „poprawi” oryginał, byleby brzmiał lepiej — wychodzi z roli i wchodzi w odpowiedzialność.
Dla **tłumacza przysięgłego**: dokumentacja. Każde odstępstwo od oryginału wymaga przypisu, nie „wygładzenia”. Poświadczenie niezgodne z rzeczywistością to nie „drobny błąd” — to podstawa do odpowiedzialności dyscyplinarnej, cywilnej i karnej jednocześnie.
Dla **klienta indywidualnego**: jeśli tłumaczenie wyrządziło ci szkodę (np. w postępowaniu sądowym, w umowie), masz roszczenie z art. 415 k.c. wobec tłumacza oraz — przy tłumaczeniu przysięgłym — możliwość złożenia skargi do ministra sprawiedliwości.
## Konkluzja
Sprawa, od której zaczęliśmy, nie jest anomalią — jest sygnałem. Państwo bywa pobłażliwe wobec nieprawdy wypowiedzianej „w dobrej wierze”, ale wobec tłumacza, wydawcy i lokalizatora standard jest ostrzejszy, bo ci działają na rynku zaufania publicznego. Rekomendacje są trzy i proste: **dokumentuj każdą decyzję translatorską, ubezpiecz odpowiedzialność zawodową, nigdy nie „ulepszaj” oryginału bez przypisu**. A jeśli jesteś po drugiej stronie — czytaj umowę, zanim podpiszesz, i nie zakładaj, że „to tylko tłumaczenie”. Właśnie dlatego nie jest „tylko”.
Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.